درس ۲ از ۸

ارزیابی خطر و اثر تغییر

موضوع این درس ارزیابی خطر و اثر تغییر است؛ اول مفهوم اصلی را ساده روشن می‌کنیم، بعد سراغ نشانه‌ها و ابزارهای بررسی می‌رویم و در پایان می‌بینیم هنگام خطا از کجا باید شروع کنی؛ مثال‌ها را با فضای یک تغییر برنامه‌ریزی‌شده جلو می‌بریم تا موضوع به کار واقعی وصل شود این درس بخشی از مدل کاری یک کارشناس پشتیبانی است و هدف آن فقط شناخت یک اصطلاح نیست؛ باید بتوانی موضوع را در یک شرکت واقعی تشخیص بدهی، اثر آن را روی کاربر و سرویس بفهمی، شواهد درست جمع کنی و بدون تغییرهای عجولانه تصمیم بگیری؛ هنگام مطالعه تلاش کن هر مفهوم را به یک مثال از محیط کار، یک نشانه قابل مشاهده و یک روش بررسی امن وصل کنی

این درس برای مطالعه کامل نوشته شده است

با حوصله بخوان، مثال‌ها را تحلیل کن و تمرین‌ها را انجام بده؛ هدف حفظ کردن تعریف‌ها نیست

محدوده سیستم‌های درگیر را مشخص می‌کند

محدوده مشکل مشخص می‌کند چند کاربر، دستگاه، شبکه یا سرویس تحت تأثیر هستند؛ مقایسه یک نمونه سالم و خراب سریع‌ترین راه کوچک کردن محدوده است قبل از دانستن محدوده سراغ تغییر سراسری نرو Change Enablement بر این تأکید دارد که تغییر با ارزیابی ریسک، مجوز متناسب، زمان‌بندی، برنامه اجرا، معیار موفقیت و راه بازگشت کنترل شود؛ حتی تغییر کوچک اگر روی سرویس مشترک انجام شود می‌تواند دامنه اثر بزرگی داشته باشد؛ قبل از اجرا باید وضعیت فعلی ثبت شود، وابستگی‌ها شناخته شوند و بعد از تغییر هم آزمون فنی و تأیید کارکرد سرویس انجام شود؛ اگر شرایط از برنامه خارج شد، توقف و Rollback بخشی از اجرای حرفه‌ای است برای اینکه این مفهوم در محیط واقعی قابل استفاده شود، مدیریت تغییر برای کند کردن کار نیست؛ هدف این است که ریسک شناخته و کنترل شود؛ Scope، وابستگی، زمان مناسب، مسئول اجرا، Backup یا Rollback، معیار موفقیت و روش Validation قبل از شروع مشخص شوند؛ سطح کنترل باید با ریسک تغییر متناسب باشد و تغییر اضطراری نیز همچنان نیاز به ثبت و بازبینی پس از اجرا دارد

اثر، شدت و گستردگی پیامد خرابی را نشان می‌دهد

اثر میزان اثر رخداد یا تغییر روی کاربران و فرایند کسب‌وکار است؛ تعداد کاربر تنها معیار نیست؛ اهمیت سرویس و وجود راه جایگزین هم مهم است اثر را با احساس فوریت فرد گزارش‌دهنده یکی ندان Change Enablement بر این تأکید دارد که تغییر با ارزیابی ریسک، مجوز متناسب، زمان‌بندی، برنامه اجرا، معیار موفقیت و راه بازگشت کنترل شود؛ حتی تغییر کوچک اگر روی سرویس مشترک انجام شود می‌تواند دامنه اثر بزرگی داشته باشد؛ قبل از اجرا باید وضعیت فعلی ثبت شود، وابستگی‌ها شناخته شوند و بعد از تغییر هم آزمون فنی و تأیید کارکرد سرویس انجام شود؛ اگر شرایط از برنامه خارج شد، توقف و Rollback بخشی از اجرای حرفه‌ای است برای اینکه این مفهوم در محیط واقعی قابل استفاده شود، مدیریت تغییر برای کند کردن کار نیست؛ هدف این است که ریسک شناخته و کنترل شود؛ Scope، وابستگی، زمان مناسب، مسئول اجرا، Backup یا Rollback، معیار موفقیت و روش Validation قبل از شروع مشخص شوند؛ سطح کنترل باید با ریسک تغییر متناسب باشد و تغییر اضطراری نیز همچنان نیاز به ثبت و بازبینی پس از اجرا دارد

احتمال یعنی میزان شانس رخ دادن خرابی

احتمال یکی از دو جزء اصلی خطر است؛ آن را کنار اثر ببین؛ تغییری با احتمال کم اما اثر بسیار بزرگ هنوز ممکن است خطر بالایی داشته باشد در ارزیابی ریسک احتمال یعنی احتمال رخ دادن خرابی یا اثر ناخواسته و اثر یعنی شدت پیامد آن؛ هر دو را کنار هم ببین تا خطر را واقع‌بینانه بسنجی Change Enablement بر این تأکید دارد که تغییر با ارزیابی ریسک، مجوز متناسب، زمان‌بندی، برنامه اجرا، معیار موفقیت و راه بازگشت کنترل شود؛ حتی تغییر کوچک اگر روی سرویس مشترک انجام شود می‌تواند دامنه اثر بزرگی داشته باشد؛ قبل از اجرا باید وضعیت فعلی ثبت شود، وابستگی‌ها شناخته شوند و بعد از تغییر هم آزمون فنی و تأیید کارکرد سرویس انجام شود؛ اگر شرایط از برنامه خارج شد، توقف و Rollback بخشی از اجرای حرفه‌ای است در کار روزمره بهتر است این موضوع را این‌طور بررسی کنی: بعد از Change باید تفاوت بین «اجرا شد» و «موفق بود» را جدی بگیری؛ موفقیت زمانی است که سرویس مورد انتظار کار کند، Monitoring رفتار غیرعادی نشان ندهد و کاربر یا مالک سرویس در صورت نیاز تأیید کند؛ اگر نتیجه مطابق برنامه نیست، Rollback زودهنگام معمولاً امن‌تر از ادامه تغییرهای بداهه است

وابستگی‌های پنهان پیدا شوند

وابستگی یعنی یک سرویس یا برنامه برای کار کردن به جزء دیگری نیاز دارد؛ توقف جزء پایه می‌تواند چند سرویس ظاهراً نامرتبط را هم‌زمان خراب کند Change Enablement بر این تأکید دارد که تغییر با ارزیابی ریسک، مجوز متناسب، زمان‌بندی، برنامه اجرا، معیار موفقیت و راه بازگشت کنترل شود؛ حتی تغییر کوچک اگر روی سرویس مشترک انجام شود می‌تواند دامنه اثر بزرگی داشته باشد؛ قبل از اجرا باید وضعیت فعلی ثبت شود، وابستگی‌ها شناخته شوند و بعد از تغییر هم آزمون فنی و تأیید کارکرد سرویس انجام شود؛ اگر شرایط از برنامه خارج شد، توقف و Rollback بخشی از اجرای حرفه‌ای است برای عیب‌یابی درست، این بخش را فقط به‌عنوان یک اصطلاح حفظ نکن و توجه داشته باش که بعد از Change باید تفاوت بین «اجرا شد» و «موفق بود» را جدی بگیری؛ موفقیت زمانی است که سرویس مورد انتظار کار کند، Monitoring رفتار غیرعادی نشان ندهد و کاربر یا مالک سرویس در صورت نیاز تأیید کند؛ اگر نتیجه مطابق برنامه نیست، Rollback زودهنگام معمولاً امن‌تر از ادامه تغییرهای بداهه است

تغییر کوچک روی هسته شبکه می‌تواند اثر بزرگ داشته باشد

در هسته شبکه یک VLAN، Route یا Trunk ممکن است مشترک بین چندین بخش باشد؛ کوچک بودن تعداد Commandها معیار کم‌خطر بودن تغییر نیست؛ محدوده وابستگی‌ها را قبل از اجرا پیدا کن Change Enablement بر این تأکید دارد که تغییر با ارزیابی ریسک، مجوز متناسب، زمان‌بندی، برنامه اجرا، معیار موفقیت و راه بازگشت کنترل شود؛ حتی تغییر کوچک اگر روی سرویس مشترک انجام شود می‌تواند دامنه اثر بزرگی داشته باشد؛ قبل از اجرا باید وضعیت فعلی ثبت شود، وابستگی‌ها شناخته شوند و بعد از تغییر هم آزمون فنی و تأیید کارکرد سرویس انجام شود؛ اگر شرایط از برنامه خارج شد، توقف و Rollback بخشی از اجرای حرفه‌ای است برای عیب‌یابی درست، این بخش را فقط به‌عنوان یک اصطلاح حفظ نکن و توجه داشته باش که بعد از Change باید تفاوت بین «اجرا شد» و «موفق بود» را جدی بگیری؛ موفقیت زمانی است که سرویس مورد انتظار کار کند، Monitoring رفتار غیرعادی نشان ندهد و کاربر یا مالک سرویس در صورت نیاز تأیید کند؛ اگر نتیجه مطابق برنامه نیست، Rollback زودهنگام معمولاً امن‌تر از ادامه تغییرهای بداهه است

مثال محیط واقعی

فرض کن در یک تغییر برنامه‌ریزی‌شده مشکلی گزارش شده و احتمال می‌دهی به ارزیابی خطر و اثر تغییر مربوط باشد. قبل از تغییر، وضعیت فعلی را با Change Plan، ارزیابی ریسک، Backup و Rollback Plan بررسی می‌کنی و نتیجه را با یک حالت سالم یا مستند معتبر مقایسه می‌کنی. اگر شواهد فرضیه را تأیید کردند، فقط همان بخش مرتبط را تغییر می‌دهی و بعد همان تست را دوباره اجرا می‌کنی تا مطمئن شوی مشکل واقعاً برطرف شده است

اشتباهات رایج

این اشتباه‌ها را تکرار نکن

  • تغییر دادن تنظیمات مرتبط با ارزیابی خطر و اثر تغییر قبل از اینکه مطمئن شوی مشکل واقعاً به همین بخش مربوط است
  • نتیجه‌گیری درباره ارزیابی خطر و اثر تغییر فقط از روی یک نشانه و بدون انجام تست نهایی
تمرین عملی

حالا خودت انجام بده

  1. در یک نمونه آزمایشی مرتبط با ارزیابی خطر و اثر تغییر، فقط وضعیت فعلی را مشاهده کن و سه نکته‌ای را که برای تشخیص حالت سالم مهم‌اند یادداشت کن
  2. با Change Plan، ارزیابی ریسک، Backup و Rollback Plan وضعیت مرتبط با ارزیابی خطر و اثر تغییر را بدون تغییر بررسی کن، سه داده واقعی جمع کن و توضیح بده هرکدام چه چیزی به تو می‌گویند
  3. یک خطای فرضی مرتبط با ارزیابی خطر و اثر تغییر بنویس و مشخص کن اولین تست کم‌خطر تو چیست و چه نتیجه‌ای فرضیه‌ات را رد می‌کند

نکته‌هایی که باید با خودت ببری

  • محدوده سیستم‌های درگیر را مشخص می‌کند
  • اثر، شدت و گستردگی پیامد خرابی را نشان می‌دهد
  • احتمال یعنی میزان شانس رخ دادن خرابی
  • وابستگی‌های پنهان پیدا شوند
  • تغییر کوچک روی هسته شبکه می‌تواند اثر بزرگ داشته باشد
  • هر Change باید زمان، ریسک، Backup و روش بازگشت مشخص داشته باشد
خودسنجی

قبل از رفتن به درس بعد، جواب را برای خودت توضیح بده

این نکته را با یک مثال توضیح بده: محدوده سیستم‌های درگیر را مشخص می‌کند. بعد بگو در عمل چطور آن را بررسی می‌کنی.

محدوده مشکل مشخص می‌کند چند کاربر، دستگاه، شبکه یا سرویس تحت تأثیر هستند؛ مقایسه یک نمونه سالم و خراب سریع‌ترین راه کوچک کردن محدوده است

این نکته را با یک مثال توضیح بده: اثر، شدت و گستردگی پیامد خرابی را نشان می‌دهد. بعد بگو در عمل چطور آن را بررسی می‌کنی.

اثر میزان اثر رخداد یا تغییر روی کاربران و فرایند کسب‌وکار است؛ تعداد کاربر تنها معیار نیست؛ اهمیت سرویس و وجود راه جایگزین هم مهم است

این نکته را با یک مثال توضیح بده: احتمال یعنی میزان شانس رخ دادن خرابی. بعد بگو در عمل چطور آن را بررسی می‌کنی.

در ارزیابی ریسک احتمال یعنی احتمال رخ دادن خرابی یا اثر ناخواسته و اثر یعنی شدت پیامد آن. هر دو را کنار هم ببین تا خطر را واقع‌بینانه بسنجی

مطالعه درس همیشه عمومی است

برای ذخیره پیشرفت، دوره را رسمی شروع کن

با ثبت‌نام، تکمیل درس‌ها و نمره آزمون روی حساب ذخیره می‌شود

ثبت‌نام و شروع رسمی