نصب و راه‌اندازی کامل Windows 11

بزرگ‌ترین اشتباه در نصب Windows معمولاً داخل Windows Setup اتفاق نمی‌افتد؛ قبل از آن اتفاق می‌افتد، وقتی بدون بررسی سیستم وارد مرحله پاک کردن پارتیشن‌ها می‌شوی. قبل از اتصال فلش، مشخص کن دقیقاً چه کاری قرار است انجام شود

نوع کار را مشخص کن

اگر Windows فعلی بالا می‌آید و فقط یک مشکل نرم‌افزاری دارد، همیشه Clean Install اولین راه‌حل نیست. ممکن است Repair، بازیابی یا نصب مجدد درجا مناسب‌تر باشد. در این پک فرض می‌کنیم تصمیم فنی گرفته شده و قرار است یک نصب تمیز انجام شود؛ یعنی برنامه‌ها، تنظیمات و در صورت حذف پارتیشن‌ها اطلاعات قبلی حفظ نخواهند شد

اطلاعات کاربر را پیدا کن، نه فقط پوشه Documents را

اگر سیستم قبلاً استفاده شده است، Desktop، Documents و Downloads نقطه شروع هستند، نه پایان بررسی. فایل‌های Outlook، فایل‌های نرم‌افزارهای حسابداری، دیتابیس محلی، فایل‌های پروژه، پوشه‌های اختصاصی نرم‌افزار و اطلاعاتی که روی درایوهای دیگر نگهداری می‌شوند را هم در نظر بگیر. در محیط شرکت باید مشخص باشد Backup توسط چه کسی تأیید شده است

مشخصات سیستم را ثبت کن

مدل دستگاه، Serial Number یا Service Tag، ظرفیت RAM، مدل و ظرفیت Storage، نوع کارت شبکه و در صورت موجود بودن نام قبلی Computer را یادداشت کن. این اطلاعات بعد از نصب برای Driver، مستندسازی و شناسایی سیستم در شبکه لازم می‌شوند

در Windows 11 بررسی سازگاری را نباید به بعد از ساخت فلش موکول کنی. حداقل‌های رسمی فقط درباره سرعت CPU نیستند. سازگاری پردازنده، TPM 2.0 و Firmware مبتنی بر UEFI بخش مهمی از تصمیم نصب هستند

TPM را چطور بررسی کنی؟

اگر Windows قبلی در دسترس است، کلیدهای Windows + R را بزن و tpm.msc را اجرا کن. در پنجره TPM Management وضعیت آماده‌بودن TPM و نسخه Specification را بررسی کن. برای Windows 11 باید نسخه ۲.۰ باشد. اگر TPM پیدا نشد، معنی‌اش همیشه نبودن سخت‌افزار نیست؛ ممکن است در UEFI غیرفعال باشد. در این حالت به مستندات سازنده دستگاه مراجعه کن و بدون شناخت گزینه‌ها تنظیمات Firmware را تغییر نده

Secure Boot و UEFI را جدا از هم بفهم

Windows 11 به Firmware مبتنی بر UEFI و قابلیت Secure Boot نیاز دارد. اگر سیستمی هنوز در حالت Legacy/CSM راه‌اندازی می‌شود، قبل از تغییر حالت Boot باید ساختار دیسک و وضعیت Windows قبلی را بشناسی. تغییر بی‌برنامه Legacy به UEFI روی یک Windows نصب‌شده می‌تواند باعث Boot نشدن سیستم شود

برای یک نصب استاندارد از فایل یا ابزار ناشناس استفاده نکن. رسانه نصب را از مسیر رسمی Microsoft تهیه کن. اگر از Media Creation Tool استفاده می‌کنی، ابزار فایل‌های لازم را دریافت می‌کند و USB قابل راه‌اندازی می‌سازد

1. یک USB مناسب و بدون اطلاعات مهم آماده کن

   فرآیند ساخت رسانه نصب می‌تواند محتوای فلش را حذف کند. اگر چیزی روی فلش لازم داری، قبل از شروع منتقلش کن

2. ابزار رسمی Windows 11 Installation Media را اجرا کن

   شرایط استفاده را بررسی کن و گزینه ساخت رسانه نصب را ادامه بده. زبان و Edition را مطابق نیاز سازمان انتخاب کن

3. USB flash drive را به‌عنوان مقصد انتخاب کن

   اگر چند حافظه USB متصل است، ظرفیت و نام درایو را دوباره کنترل کن تا درایو اشتباه انتخاب نشود

4. تا پایان Download و نوشتن فایل‌ها صبر کن

   قبل از اعلام پایان کار توسط ابزار، USB را جدا نکن. بعد از اتمام، فلش را روی یک سیستم آزمایشگاهی یا همان سیستم مقصد از نظر دیده‌شدن در Boot Menu بررسی کن

برای این نصب کافی است سیستم یک‌بار از USB راه‌اندازی شود؛ تغییر دائمی Boot Order معمولاً ضرورتی ندارد. اگر سازنده دستگاه Boot Menu موقت دارد، معمولاً بهتر از تغییر دائمی Boot Order است. کلید Boot Menu بسته به سازنده فرق می‌کند؛ ممکن است F12، F9، Esc یا گزینه دیگری باشد

وقتی USB دو بار در فهرست دیده می‌شود

در بعضی Firmwareها یک USB با دو ورودی نمایش داده می‌شود که یکی با عبارت UEFI مشخص شده است. برای نصب استاندارد Windows 11 روی سخت‌افزار جدید، ورودی UEFI را انتخاب کن

اگر فلش دیده نمی‌شود

ابتدا پورت USB و خود فلش را بررسی کن. اگر روی سیستم دیگری هم Boot نمی‌شود، احتمالاً رسانه درست ساخته نشده است. اگر فلش سالم است ولی فقط روی این دستگاه دیده نمی‌شود، تنظیمات USB Boot و Firmware را بررسی کن. قبل از تغییر هر گزینه، مقدار فعلی را یادداشت کن تا امکان برگشت وجود داشته باشد

بعد از Boot شدن از USB، Windows Setup شروع می‌شود. در نسخه‌های جدید ممکن است ترتیب دقیق صفحه‌ها با نسخه رسانه نصب فرق داشته باشد، اما منطق یکسان است: زبان و Keyboard را انتخاب می‌کنی و مشخص می‌کنی که قصد نصب Windows 11 را داری

وقتی Setup صراحتاً اعلام می‌کند فایل‌ها، برنامه‌ها و تنظیمات حذف می‌شوند، این فقط یک پیام معمولی نیست. همان نقطه‌ای است که باید دوباره مطمئن شوی Backup انجام شده و واقعاً قصد Clean Install داری. اگر هنوز درباره اطلاعات قبلی مطمئن نیستی، ادامه نده

اگر Product Key داخل Firmware ذخیره شده باشد، ممکن است Setup بدون پرسیدن کلید، Edition مناسب را تشخیص دهد. اگر صفحه Product Key ظاهر شد و Digital License معتبر روی دستگاه داری، ممکن است گزینه «I don’t have a product key» را انتخاب کنی تا بعد از اتصال به اینترنت فعال‌سازی براساس مجوز موجود انجام شود

Home و Pro را تصادفی انتخاب نکن

Edition نصب‌شده باید با مجوز دستگاه و نیاز سازمان هماهنگ باشد. اگر دستگاه مجوز Home دارد ولی برای Join شدن به Domain یا قابلیت‌های مدیریتی به Pro نیاز داری، موضوع License باید قبل از نصب مشخص شود. نصب Edition اشتباه باعث دوباره‌کاری و مشکل در Activation می‌شود

این مرحله حساس‌ترین قسمت نصب تمیز است، چون یک انتخاب اشتباه می‌تواند اطلاعات یک دیسک دیگر را حذف کند. قبل از Delete کردن هر Partition، شماره Disk و ظرفیت آن را با چیزی که در مرحله اول ثبت کردی مقایسه کن

اگر سیستم فقط یک Disk دارد

در یک Clean Install کامل، پس از تأیید Backup می‌توان پارتیشن‌های مربوط به Windows قبلی روی همان Disk هدف را حذف کرد تا فضای Unallocated باقی بماند و Windows ساختار موردنیاز را ایجاد کند. اما این کار فقط زمانی درست است که مطمئن باشی تمام اطلاعات لازم منتقل شده است

اگر چند Disk داری

ظرفیت‌ها را با دقت بخوان. وجود Disk 0 و Disk 1 به معنی این نیست که همیشه Disk 0 مقصد نصب است. در بعضی دستگاه‌ها یک SSD کوچک برای سیستم‌عامل و یک HDD بزرگ برای داده وجود دارد. هیچ پارتیشنی را فقط به‌خاطر شماره آن حذف نکن

GPT و UEFI

در نصب استاندارد Windows 11 روی سیستم UEFI، دیسک سیستم معمولاً با ساختار GPT استفاده می‌شود. اگر Setup خطایی درباره ساختار Disk نشان داد، قبل از تبدیل یا پاک‌کردن دیسک بررسی کن سیستم در چه حالت Boot شده و آیا روی Disk اطلاعاتی وجود دارد

بعد از انتخاب محل نصب و تأیید نهایی، Windows فایل‌ها را روی Disk کپی می‌کند و سیستم چند بار Restart می‌شود. در این مرحله معمولاً لازم نیست چیزی را دست‌کاری کنی

اگر بعد از Restart دوباره صفحه نصب از ابتدا آمد

اغلب سیستم دوباره از USB Boot شده است. اگر از Boot Menu موقت استفاده کرده باشی، Windows Boot Manager باید ادامه نصب را از Disk داخلی تحویل بگیرد. در صورت نیاز USB را بعد از اولین Restart جدا کن، اما فقط وقتی مطمئنی مرحله کپی اولیه تمام شده است

خاموش‌کردن اجباری سیستم

در حال نصب و Update، خاموش‌کردن اجباری را راه‌حل معمول ندان. اگر Progress مدت زیادی ثابت ماند، قبل از اقدام وضعیت چراغ Storage، فعالیت سیستم و پیام صفحه را بررسی کن. بعضی مرحله‌ها مخصوصاً روی سیستم‌های کند زمان بیشتری نیاز دارند

بعد از اتمام نصب وارد مرحله تنظیمات اولیه یا OOBE می‌شوی. این بخش شامل منطقه، Keyboard، اتصال شبکه و تنظیمات حساب است. ظاهر بعضی صفحه‌ها می‌تواند با Updateهای Windows تغییر کند، بنابراین هدف را یاد بگیر، نه جای دقیق هر دکمه را

Region و Keyboard

Region را مطابق سیاست سازمان انتخاب کن. برای Keyboard می‌توانی زبان اصلی را انتخاب و بعداً Persian را از Settings اضافه کنی. اگر Layout اضافی لازم نیست، آن را بی‌دلیل اضافه نکن چون باعث تغییر ناخواسته زبان هنگام تایپ می‌شود

در صفحه شبکه، اگر دستگاه با کابل Ethernet وصل است ممکن است اتصال خودکار انجام شود. در Wi‑Fi، شبکه سازمانی یا شبکه‌ای که برای نصب در نظر گرفته شده را انتخاب کن. برای Windows 11 Home و Windows 11 Pro در استفاده شخصی، Microsoft در تنظیم اولیه اتصال اینترنت و Microsoft Account را جزو نیازمندی‌ها اعلام کرده است

روی سیستم شرکتی، مهم نیست ساده‌ترین گزینه برای عبور از OOBE چیست؛ مهم این است که حساب درست برای مالکیت و مدیریت دستگاه استفاده شود. قبل از ساخت حساب مشخص کن دستگاه شخصی است، Workgroup است، قرار است به Active Directory Domain متصل شود یا تحت Microsoft Entra ID و ابزار مدیریت سازمان قرار بگیرد

حساب شخصی خودت را روی سیستم مشتری وارد نکن

کارشناس پشتیبانی نباید برای راحتی، Microsoft Account شخصی خودش را روی سیستم شرکت ثبت کند. این کار می‌تواند Licenseها، OneDrive، Recovery Keyها و تنظیمات را به حساب اشتباه متصل کند

حساب Administrator موقت

اگر سیاست سازمان اجازه می‌دهد و فرآیند نصب به حساب محلی مدیریتی نیاز دارد، نام آن را طبق استاندارد شرکت انتخاب کن و بعد از تحویل وضعیتش را مشخص کن. حساب‌های آزمایشی با نام‌هایی مثل test یا admin با رمز ضعیف نباید روی سیستم تحویلی باقی بمانند

رسیدن به Desktop به معنی پایان نصب نیست. حالا باید مطمئن شوی Windows چیزی را ناقص تحویل نداده است

1. نسخه و Edition را بررسی کن

   به Settings → System → About برو و Edition، Version، System type و نام دستگاه را ببین. این اطلاعات را با چیزی که انتظار داشتی مقایسه کن

2. Activation را بررسی کن

   در Settings → System → Activation وضعیت فعال‌سازی را ببین. اگر Activation انجام نشده، اول اتصال اینترنت، Edition و License معتبر را بررسی کن؛ سراغ ابزارهای فعال‌سازی غیرمجاز نرو

3. Device Manager را باز کن

   روی Start راست‌کلیک کن و Device Manager را باز کن. دنبال Unknown device یا علامت هشدار زرد بگرد. نبودن هشدار نشانه خوبی است، اما تست عملی شبکه، صدا و تصویر همچنان لازم است

4. Diskها را بررسی کن

   Disk Management و File Explorer را ببین و مطمئن شو Diskها و Volumeهایی که باید در دسترس باشند دیده می‌شوند و حرف درایوها منطقی است

Windows 11 تعداد زیادی Driver را خودش شناسایی می‌کند، اما «Device Manager بدون علامت زرد» به‌تنهایی تضمین نمی‌کند بهترین Driver نصب شده است. مخصوصاً Chipset، Network، Graphics، Audio و Firmware را با مدل دستگاه تطبیق بده

ترتیب پیشنهادی

1. Windows Update را اجازه بده Driverهای استاندارد را دریافت کند

   بعد از اتصال شبکه، بسیاری از Driverهای تأییدشده خودکار دریافت می‌شوند

2. سایت رسمی سازنده دستگاه را بررسی کن

   برای لپ‌تاپ‌ها و سیستم‌های برند، صفحه Support همان مدل را باز کن. Driver یا Firmware را براساس مدل دقیق و سیستم‌عامل انتخاب کن

3. بعد از نصب، Restart و تست کن

   صرفاً موفق بودن Installer کافی نیست. Network Adapter، Wi‑Fi، Bluetooth، صدا، Display و پورت‌های مهم را تست کن

Windows تازه نصب‌شده را با اولین «You’re up to date» فوراً تحویل نده. گاهی بعد از نصب یک Update و Restart، Updateهای دیگری ظاهر می‌شوند. چرخه Check for updates → Install → Restart را تا زمانی که سیستم به وضعیت پایدار برسد ادامه بده

Optional updates

Optional update را کورکورانه نصب نکن. اگر Driver اختیاری برای سخت‌افزاری پیشنهاد شده، اول ببین آیا سخت‌افزار مشکل دارد و آیا Driver سازنده مناسب‌تر است. Update اختیاری باید دلیل داشته باشد

Update History

اگر بعد از Update یک مشکل جدید ایجاد شد، Update History به تو کمک می‌کند بفهمی چه چیزی دقیقاً نصب شده است. زمان وقوع مشکل را با تاریخ Updateها مقایسه کن

در بیشتر شبکه‌ها Client از DHCP تنظیمات IP را می‌گیرد. قبل از وارد کردن IP دستی، مطمئن شو واقعاً شبکه برای این سیستم Static IP در نظر گرفته است. وارد کردن یک IP تصادفی می‌تواند IP Conflict ایجاد کند

برای Ethernet

به Settings → Network & internet → Ethernet برو. کنار IP assignment گزینه Edit را انتخاب کن. اگر شبکه از DHCP استفاده می‌کند، حالت Automatic (DHCP) را نگه دار. اگر IP Plan سازمان می‌گوید سیستم باید Static باشد، Manual را انتخاب و IPv4 را فعال کن

چه مقادیری وارد می‌کنی؟

IP address آدرس خود سیستم است. Subnet mask محدوده شبکه را مشخص می‌کند. Gateway معمولاً آدرس روتر یا تجهیزی است که مسیر خروج از شبکه محلی را فراهم می‌کند. Preferred DNS و Alternate DNS باید مطابق طراحی شبکه باشند؛ در شبکه Domain معمولاً DNS داخلی سازمان اهمیت ویژه دارد

بعد از Save تست کن

یک سیستم با نام تصادفی مثل DESKTOP-XXXX برای محیطی که قرار است مدیریت شود مناسب نیست. قبل از Rename کردن، استاندارد Naming شرکت را پیدا کن. ممکن است نام براساس واحد، شماره Asset، محل یا ترکیبی از آن‌ها ساخته شود

Rename کردن

در Settings → System → About گزینه Rename this PC را استفاده کن. نام جدید را دقیق وارد و Restart را انجام بده. بعد از Restart با hostname یا صفحه About مطمئن شو نام جدید اعمال شده است

Domain و سرویس‌های مدیریتی

اگر سیستم قرار است Join Domain شود، قبل از Join شدن DNS و ساعت سیستم باید درست باشند و باید Credential مجاز داشته باشی. خود فرآیند Domain Join یک مهارت مستقل است و در پک مخصوص Windows/Active Directory با جزئیات کامل آموزش داده می‌شود

سیستم تازه نصب‌شده نباید برای حل یک مشکل موقت با Firewall خاموش یا حساب Administrator ضعیف تحویل داده شود. قبل از تحویل حداقل این موارد را بررسی کن

BitLocker را بدون برنامه فعال یا غیرفعال نکن

اگر سازمان از BitLocker استفاده می‌کند، مهم‌ترین بخش فقط روشن کردن رمزگذاری نیست؛ باید مشخص باشد Recovery Key کجا و توسط چه کسی نگهداری می‌شود. تغییر TPM، Firmware یا بعضی تنظیمات امنیتی می‌تواند در Boot بعدی Recovery Key بخواهد